Ekonomi bilimine göre büyüme, bir ülkenin belirli bir dönemde ürettiği mal ve hizmet miktarının reel olarak artmasıyla tanımlanır ve Gayrisafi Yurt İçi Hasıla üzerinden ölçülür. Klasik büyüme teorileri sermaye birikimi, iş gücü ve teknolojik ilerlemeyi büyümenin temel dinamikleri arasında gösterirken çağdaş ekonomi yaklaşımı, ekonomik performansın üretimin niteliği ve yarattığı katma değer üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede büyümenin kalitesi, ekonomik sistemin sürdürülebilir refah üretme kapasitesini belirleyen temel bir gösterge haline gelmiştir.
Küresel ölçekte artan jeopolitik gerilimler, enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar ve ticaret zincirlerinde yaşanan kırılmalar, ekonomik büyümenin niteliği tartışmasını daha görünür hale getirmektedir.
ALTERNATİFLERE YÖNELİM
Türkiye ekonomisi son yıllarda dönemsel olarak güçlü büyüme performansı sergilemektedir.
Buna rağmen üretim yapısının katma değer oluşturma kapasitesinin ekonomik sistemin bütününe eşit ölçüde yansımadığı görülmektedir. Niceliksel genişleme ile niteliksel derinleşme arasındaki makasın açılması, büyümenin kalitesi tartışmasını yapısal bir ekonomi meselesi olarak gündemde tutmaktadır. Üretim hacmi artarken verimlilik, kalite ve teknolojik içerik göstergelerinin aynı hızda ilerlememesi dönüşümün derinleşmesini zorlaştırmaktadır. Bu tabloya tekstilden bir örnek vermek gerekirse; tekstil sektöründe geçmişte yaygın olan pamuklu ve doğal içerikli ürünlerin yerini günümüzde sentetik ve polyester içerikli üretim alması gibi. Burada pamuk üretimindeki sınırlılıklar ve küresel rekabet koşulları, üretimi daha hızlı ve düşük maliyetli alternatiflere yöneltmektedir. Bu yaklaşım kısa vadede üretim hacmini artırsa da uzun vadede katma değer ve marka gücü açısından riskler barındırmaktadır. Aslında ekonomik büyüme, üretimin miktarında değil üretimin değerinde ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla büyüme hızlanırken üretim anlayışında nitelik yerine niceliği önceleyen yaklaşımın artması ve kısa vadeli sonuç odaklı üretim mantığının güçlenmesi, ekonomik dönüşümün derinleşmesini zorlaştırmaktadır.
SÜRDÜRÜLEBİLİR BAŞARI
Üretilen ürünün fark yaratması, özerk olması, katma değer sağlaması mühimdir. Bu büyüme ve sürdürülebilir başarı getirir. Mesela Türkiye'de savunma sanayi ve bazı stratejik sektörlerde yüksek teknoloji üretimi ve ihracatında kaydedilen ilerleme, ekonomik dönüşüm açısından önemli bir potansiyel ortaya koymaktadır.
Rol model uygulamaların tüm sektörlerdeki üretim yapısının tamamına yayılma hızının sınırlı kalması, büyümenin niteliği ile ilgili tartışmaları haliyle sürdürmektedir. Yüksek katma değerli üretimin sektörel çeşitliliğinin artırılması ve teknoloji üretim kapasitesinin ekonominin geneline yayılması, sürdürülebilir büyümenin temel koşulları arasında yer almaktadır. Robert Solow'un büyüme modelinde teknolojik ilerleme uzun dönemli büyümenin belirleyici unsuru olarak tanımlanırken, endojen büyüme teorileri bilgi, inovasyon ve insan sermayesini ekonomik değer üretiminin merkezine yerleştirmektedir. Bu yaklaşım, büyümenin kalitesinin üretim hacminden çok üretimin niteliği ve yarattığı verimlilik artışıyla ilişkilendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Elbette kaliteli büyümede en önemli aktör insan sermayesidir. Ekonomide kaliteyi belirleyen temel unsur makine değil insandır. İnsan sermayesinin niteliği yükseltilmeden üretimin kalitesinin artması mümkün değildir. Eğitim sistemi ile üretim yapısı arasındaki uyumun güçlendirilmesi, teknik ve dijital becerilerin geliştirilmesi ve liyakat esaslı kurumsal yapıların yaygınlaşması ekonomik dönüşümün anahtarını oluşturmaktadır. Türkiye açısından önümüzdeki dönemin temel meselesi, büyümenin hızını artırmakla birlikte büyümenin yarattığı değeri yükseltmektir.
Katma değer odaklı üretim modeli, kalite kültürünün kurumsallaşması ve nitelikli insan kaynağının güçlendirilmesi ekonomik rekabet gücünün belirleyici unsurları arasında yer almaktadır. Kaliteyi, farklılığı ve sorun çözme kapasitesini merkeze alan; üretimde özerklikle birlikte niteliksel derinleşmeyi başarabilen toplumlar ekonomik tarihin yönünü tayin edecektir.
