Mütefekkir mutasavvıf Muhyiddin İbnü'l- Arabi (v. 1240) ibadetlerin deruni yönü, tasavvufi-manevi yorumları üzerinde de durur. Fütuhat-ı Mekkiyye adlı hacimli eserinden oruçla ilgili bazı notlar aktarmak istiyorum: Oruç, nefsi hazlardan tutmak ve yükselmek demektir. Oruç diğer bütün ibadetlerden daha yüksektir. Allah orucu kendisine izafe etmiş, "Oruç benim içindir" buyurmuştur. Orucu tutanın ödülünü ise kendi eliyle vermiş onu kendisine ait diye ifade etmiştir. Kudsi hadiste Allah şöyle buyurur: "Orucun dışındaki bütün amelleri kuluma aittir. Oruç ise bana aittir ve onun ödülünü ben vereceğim. Oruç bir kalkandır. Aranızdan birisi oruçlu olduğunda, kavga etmesin ve kızmasın. Birisi kendisine sataşırsa veya kavgaya tutuşursa 'ben oruçlu bir insanım' desin. Muhammed'in canını elinde tutan Allah'a yemin olsun ki, oruçlunun ağız kokusu kıyamet günü Allah nezdinde misk kokusundan daha güzeldir. Oruçlunun iki sevinci vardır: İlki orucunu açtığında, sevinir. İkincisi ise Rabbiyle karşılaştığında oruç tuttuğu için sevinmesidir." Oruç, terk demektir. Böylelikle, oruç ile oruçluya yasaklanan şeyler arasında ilişki mümkün olmuştur. Sonra oruçluya, kendisiyle kavga etmek isteyen veya ona sövene şöyle demesi emredildi: "Ben oruçluyum! Ey benimle kavga etmek isteyen ve bana söven kişi! Ben senin yaptığın bu davranışı yapmayan biriyim." Böylelikle oruçlu, Rabbinin emriyle kendisini bu davranıştan alıkoymuştur.
MİSK KOKUSU
Sonra şöyle der: "Muhammed'in canını elinde tutan Allah'a yemin olsun ki oruçlunun ağız kokusu 'Ben oruçluyum' derken oruçlunun her nefesi Allah katında misk kokusundan daha güzeldir." Misk kokusu, bunu koklayan dengeli ve sağlıklı bir mizacın algılayıp haz alacağı bir şeydir. İşte oruçlunun ağzındaki koku, miskten daha güzel sayılmıştır. Kokuların Allah ile ilişkisi, bizim koku alma duyumuza benzemez. Söz konusu olan ağız kokusu, bizce çirkin bir kokuyken Allah katında miskten daha güzeldir. Çünkü o, oruç tutulduğunda 'misilsiz olmak' özelliği kazanmış bir ağızdan çıkmış bir nefestir. Dolayısıyla koku kokuya benzemez. Çünkü oruçlunun kokusu soluklanmaktan meydana gelir, burada nefes söz konusudur; misk kokusu ise miskin teneffüsünden meydana gelmez.
KALBİN ORUCU
Bedenin olduğu gibi kalbin de orucu vardır. Allah "Yere göğe sığmam mü'min kulumun kalbine sığarım" buyurur. Kalbin orucu, orayı Yaradan'ından başka bir şeyin doldurmamasıdır. Hak Teala orucu kendisine izafe etmiş, "Oruç benim içindir" demiştir. Kul, orucu kendisine emredildiği tarzda tutmamışsa, oruçlu değildir. Bazen oruçlu kimse kendisini oruçlu olmaktan çıkartan bir davranış yapabilir. Mesela dedikodu yapar; bu durumda o yemek yemese bile gerçekte oruçlu sayılmaz, onun orucu şekilde kalır.
