Bugünlerde Nobel ekonomi ödüllü yazarlar Abjhjit V. Banerjee ve Esther Dufle'nin "zor zamanlarda iyi ekonomi" kitabını okuyorum. Dünya gündemi pandemi, Ukrayna Savaşı ve şimdilerde de İran Savaşı'na hapsolmuşken, maalesef insanlığın kadim sorunları için uluslararası çözüm odaklı çalışmalar için zaman bulunamıyor. Küresel yoksulluk da bu sorunlardan bir tanesi! Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile Oxford Yoksulluk ve İnsani Gelişme İnisiyatifi (OPHI) verileri, dünyadaki yoksulluk artışını teyit ediyor. Günlük sadece 3.65 dolar yani yaklaşık 150 TL bile harcama yapacak gelir kaynağı olmayan milyonlar söz konusu. Doğrusu dünya insanlarını bu ölçekte yoksulluk bandından kurtarmak için topu topu 15 milyar dolarlık bir kaynak yeterli. Bu para ile milyonlarca kişi yoksulluktan kurtulabilir ve sosyal harcamalar finanse edilebilir.
BÜYÜK DEPRESYON
15. yy'dan 18. yy'a kadar refah ve ekonomik büyüme terminolojisi bilinmiyordu. Amerika 1870'lerden 1929'lara, 1.76'lık GSMH ile büyürken, 1929 sonrası yıllar %20 'lik daralmaya (büyük depresyon) maruz kalmıştı ama sonrasında da hızla toparlandı ve günümüzdeki durumuna ulaştı. Ülkemizde de 1922-1938 dönemi, Atatürk liderliğinde, neredeyse yıllık ortalama %9'ları bulan yıllık ekonomik büyüme ve sosyal dönüşümü sağlayan devrimleri ile uluslararası ülke kalkınma tarihinin ekonomik mucizeleri arasındadır. Konjoktür artık bu tür mucizeler için ortam sağlamıyor. Harvardlı Profesör Alvin Hansen'in yıllar öncesinde yazdığı gibi 'dünya ekonomisi uzun vadeli bir durağanlığa' girdi. Buna vasıfsız liderler ile ülkelerin kaynak ve yeteneklerinin kötü kullanımı eklenince, yoksul ülkeler için bir çıkış zor görünüyor.
UZUN DÖNEMLİ SONUÇLAR
Küresel Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksi'nin (ÇBYE) 110 ülkeyi kapsayan raporuna göre, 2000-2022 yılları arasında sadece 25 ülke yoksulluk ile başarılı bir şekilde mücadele edebildi, örnek olarak da Kongo, Honduras, Hindistan, Endonezya, Fas ve Vietnam gösteriliyor. Hindistan, son 15 yılda 400 milyonun üzerinde vatandaşını yoksulluktan kurtarırken, diğer ülkelerin yoksulluktan kurtulabilen insan sayısı 100 milyonu bile bulamadı! Hindistan halkının %70'i hala kırsal kesimde yaşıyor ve her sene 10 milyon insanına iş bulmak zorunda, haliyle de işsizlik %10'ların üzerinde... Yine de Dünya Bankası standartlarına göre Hindistan artık alt-orta gelirli bir ekonomi. Dünyada en alt gelir grubuna ait verilere sahip 110 ülkede toplamda 6,1 milyar insan yaşıyor ve onların 1,1 milyarı ağır olarak nitelendirilen çok boyutlu yoksulluk içinde yaşamakta. Ve tespit edilen 6 yoksulun 5'i de yani yaklaşık 950 milyonu, Sahraaltı Afrika ve Güney Asya'da ikamet ediyor. Çalışma yapılan 110 ülkenin bir bölümü orta gelirli ülke ve yoksul insanların yaklaşık üçte ikisi de buralarda yaşıyor.
SOSYAL DÜZEN
OPHI Direktörü Sabina Alkire, çok boyutlu yoksulluğun kesinlikle çözülebileceğinden kuşku duymuyor. Alkire, "Çığırların açıldığı bu zamanda, yoksulluk gerçek zamanlı olarak izlenebilir ve bu verilerle lokal ya da küresel sosyal finansör bağlantısı sağlanarak müdahale edilebilir" diyor. Bizdeki 'askıda ekmek' uygulamasının global hali olarak düşünülebilir. Herkes, major bir sosyal problem olarak yoksulluğun farkında. Liberalizmin ağa babası kabul edilen John Locke bile, ta 17. yüzyılda özel mülkiyeti sonuna kadar savunurken, yoksulluğu dışlamaz ve var olmalarını yaşam hakkı olarak ele alır, yoksulları refaha kavuşturma konusunu sosyal düzenin güvenliği perspektifine oturtur. Gerçi bu düşünürlerin teorik çatısını inşa ettiği kapitalist düzenin, yoksulluğu giderek büyüyen ana sosyal sorun haline getirdiğinin de altı burada çizilmeli!
ÇEŞİTLERİ BULUNUYOR
Birçok çeşidi var yoksulluğun: Mutlak, rölatif ve insani yoksulluk gibi. Mutlak olanında, temel gıdaya ulaşamamaya ek olarak barınma, giyim, sağlık ve eğitim gibi temel gereksinimler de göz önüne alınır. Rölatif'de ise bireyin yaşadığı sosyal topluluğun ortalama refah düzeyine ulaşamayan kitleler ele alınır. İnsani olanda ise öz saygı, insan hakları ve siyasi özgürlük gibi temel insan yeteneklerini sürdürebilecek bir ekosisteme erişimin kısıtlılığı referans alınır. İnsani yoksullukta, konu, özgür, güvenli, sağlıklı ve mutlu bir yaşam için o ortamın tanımlanmasına odaklanır. Böylece yoksulluk sınırı belirlenir. Zaten sorun, bu tanımlamalarından ziyade bununla mücadelede düğümleniyor. Dünya, insanlık tarihinde hiç olmadığı kadar zengin ama yoksulluk diz boyu! Dünyanın toplam GSMH'sı 100 trilyon dolarları çoktan geçti. Tüm dünyadan yoksulluğu yok etmek için ise bu rakamın 100.000'de biri bile yeterli Unutulmamalı ki yoksulluk, iklim değişikliğ kadar dünyanın geleceğini tehdit eden çok önemli bir küresel sorun. Artık, insanlık bir vadede bununla etkin mücadele ederek sürdürülebilir politikalar üretmeli ve bunları takip edecek küresel kurumları inşa etmeli.
