Güzel İzmir'imizde yaşayan herkes kuşkusuz bu kenti seviyordur ama tarihi ve kültürü ile onu yeterince tanımakta mıdır, pek sanmıyorum! Roma,Bizans, Osmanlı kültürlerini peşi sıra yaşayarak bir medeniyetler beşiği haline gelen bu eşsiz şehrimizin 8 bin 500 yıl kadar önce o zamanki Meles Deltası ağzındaki Yeşilova Höyüğü ve oraya bir hayli yakın Yassıtepe'de kurulduğunu bilmesek bile güzel Amazon Kraliçesi Smyrna'nın öyküsünü duymuşluğumuz vardır. Belki, Frigya Kralı Tantanos'u da ilk kurucu olarak hatırlayanlar olacaktır. Ama General TySAFERİn ismini işitenlerimizin sayısı herhalde azdır! Romalılar ile Kartacalılar arasında geçen ünlü Pön Savaşlarının üçüncüsünde (M.Ö. 150 civarı), yenilen Kartaca Hükümdarı Hannibal'in Anadolu'ya geçmesi sonrası, onun peşinden giden Romalı generalin ismi TySAFERİn idi ve ve bugünkü Seferihisar'ı kendisine üs yaparak bir şehir kurmuştu. Daha sonraları TySAFERİnopolis diye anılan yöre zamanla bugünkü ismi olan Seferihisar'a dönüştü. Romalıların başına bela olmuş tüm zamanların en büyük askeri dehalarından efsanevi Kartacalı hükümdar Anibal'in İzmir'den çok da uzak olmayan Dakibyza(Gebze) da vefat ettiğini ve oraya gömüldüğünü ekleyelim...
KİMLER BİLİYOR BAKALIM?
Ödemiş'in Otamış yani otamak (tedavi etmek) ve otacı (hekim) sözcüklerinden türediğini, Menemen'in Bergama Kralı EuMENes'e atfen Bizanslıların MaimMENau diye adlandırmalarından köken aldığını, Foça'nın, kıyılarına yakın Foklara benzeyen küçük adacıklar nedeni ile bu isme layık görüldüğünü bilenimiz vardır diye umuyorum. Çiğli'nin, yöredeki bahçelere düşen çok fazla çiğ nedeni ile bu ismi aldığını, Gaziemir adının Aydınoğlu GAZİ Umur Bey'e izafeten verildiğini de ekleyelim. Güzel körfezimizi çevreleyen dağların isimlerini kimler biliyor bakalım? Enlem ve boylamı nedir kentimizin?Akarsuları, gölleri? Şehrimiz 23'45" ile 39'15" Kuzey Enlemleri ve 26'15" ile 29'20" doğu boylamları arasındadır. Kuzey güney uzunluğu 200, doğu batı uzunluğu ise 180 kilometredir ve yüzölçümü 12.012 kilometrekaredir. En kuzeyindeki Madra Dağı'nın güneyinde Bakırçay Ovası uzanır ve Yund Dağı, Dumanlı Dağ, Sultan Dağı ve Çamlıdağ ile sınırlanır. Dumanlı Dağ ile Yamanlar Dağı'nın arasındaki Menemen Boğazında Gediz Nehri kendi ovasını oluşturarak Ege Denizi'ne dökülür. Diğer önemli nehrimiz olan Küçük Menderes de 2159 rakımlı Bozdağlardan çıkıp Selçuk'un batısından Ege'ye ulaşır.
MODERN MİMARI ÇALIŞMALAR
Bir diğer ırmağımız Bakırçay da 128 kilometre uzunluğu ile Bergama'yı geçerek Çandarlı yakınlarında denize kavuşur. Göllerimiz ise, Gölcük (Bozdağlar), Karagöl (Yamanlar), Belevi ( Selçuk) ve Çakalboğaz (Küçükmenderes)' dır. Elbette bu coğrafya muazzam bir ekonomi potansiyeli oluşturuyor. Bu nedenle, İzmir, 100 Milyar dolarlık iş hacmi ile Avrupa Birliği tarafından '2030' Misyon Kenti' seçildi.Nitekim bu sene 103. yılını andığımız İzmir İktisat Kongresi 17 Şubat 1923 yılında toplandığında, kent Yunan işgalinden kurtulalı altı ay bile olmamıştı ve Lozan Barış görüşmeleri devam ediyordu. Kentin modern mimari çalışmaları da 1850'lere İtalyan Mühendis Luigi Storari'nin eksizlerine kadar gider. 1821 yılında İtalya'nın Ferrara kentinde doğan, mühendislik eğitimini Roma Üniversitesinde tamamlayan Storari, 1851 ila 1854 yılları arasında İzmir'de çalışmış. 1924'lerde Fransız Şehirci Hanry Prost ve Rene Danger'ın planları 1931 yılı sonrası Belediye Başkanı Behçet Uz tarafından hayata geçirilecek, böylelikle, İtalyan Heykeltraş Canonica tarafından yapılan Mustafa Kemal anıtının da yer aldığı Cumhuriyet Meydanı ve Kültürpark hizmete açılacaktır. Tabii ünlü saat kulemizin 1901 yılında, II.Abdulhamit'in tahta çıkışının 25 yılı münasebeti ile Mimar Raymond Pere'e yaptırıldığı da hatırlarız. Halil Rıfat Paşa ile MithatPaşa Caddelerini birbirine bağlayan tarihi Asansörün Nesim Levy tarafından 1907 yılında inşa ettirildiğini de.... İzmir rıhtımının 1807-1875 yılları arasında inşa ettirildiğini, Belediyemizin 1868 yılında kurulduğunu, İzmir Borsası ve Ticaret Odası'nın da 1890 ve 1892 yılında faaliyete başladığını buraya yazalım. Şehrimizde ilk tramvay 1895 yılında hizmete girmişti.
HEM KIZ HEM DENİZ KOKAN ŞEHİR
Evet tüm bu bilgilere ek olarak İzmir'in, zaman zaman 'gavur' ya da 'küçük Paris' olarak isimlendirildiğini ve sık sık ' kızları deniz, sokakları hem kız hem deniz' kokan bir şehir olarak tanımlandığı da belleğimizde.. Şüphesiz, Atatürk'ün 'hedefiniz Akdeniz'dir' komutu ile emperyalizmi denize döken bir kent olduğumuzu da hiç unutmuyoruz... Kenti sevmek ve İzmirli olmak biraz da tarihini ve değerlerini bilmek ile ilintili hiç kuşkusuz! Okurlarıma, Neslihan Türk'ün 'Sorularla İzmir Tarihi' kitabını öneririm...
